‘Kansen en uitdagingen om klimaat-ontwrichting bij de wortel aan te pakken’

Reinier van den Berg

specialist in klimaatverandering
en duurzaamheid

Het klimaat verandert, dat is duidelijk. De opwarming van de aarde leidt tot extreme neerslag, maar ook tot enorme droogte zoals nu in India, absurd hoge temperaturen tot 45 ˚C in Frankrijk en periodes van extreme droogte in Europa en zelfs in Nederland. Het klimaat verandert niet, maar ontwricht. Er zijn drie grote thema’s waar we met 7,5 miljard mensen een oplossing voor moeten vinden. Zeker hier in het Westen hebben we de kennis en kunde om de problemen bij de wortel aan te pakken. Laten we die kansen dan ook pakken!

Biodiversiteit

Er zijn eigenlijk drie megagrote wereldproblemen die met elkaar verweven zijn en door de mens worden veroorzaakt. Het eerste probleem is de opwarming van de aarde met alle gevolgen van dien. Het tweede is verlies van biodiversiteit. Het aantal soorten (planten en dieren) neemt mondiaal snel af. Met onze hoge consumptiebehoefte en het enorme energieverbruik op basis van fossiele brandstoffen doen we een aanslag op deze biodiversiteit. Steeds meer gebieden op aarde worden omgebouwd van oorspronkelijke natuurlandschappen naar stedelijk gebied en grootschalige landbouw. Een voorbeeld van de afname van biodiversiteit zien we bij insecten. Die nemen in Europa nu al drastisch af in aantal en soortenrijkdom. Als je over een bepaalde drempel heen bent, stort uiteindelijk de voedselpiramide in elkaar. Dit probleem zal al op relatief korte termijn voelbaar zijn. Dit geldt ook voor de maritieme ecosystemen: het zeewater wordt warmer en zuurder doordat CO2 oplost in het water in de vorm van koolzuur. Het gevolg is dat koraal verdwijnt, waardoor vissen minder voedsel hebben en uiteindelijk vissoorten verdwijnen.

Afvalproblematiek

Het derde wereldprobleem is dat van afval. Zo komt er ieder jaar circa 8 miljoen ton plastic in de oceanen terecht. Onder invloed van zout en UV-licht verandert een deel daarvan in microplastics die in de voedselketen terechtkomen en uiteindelijk op ons eigen bord.

Bomen in de stad

Klimaatverandering kan voor een belangrijk deel worden tegengegaan door het beschermen en aanplanten van bos. Bomen werken verkoelend, gaan hitte-eilanden tegen, nemen het teveel aan water op, geven vocht af bij droogte en beschermen de biodiversiteit. Uiteraard halen ze ook enorme hoeveelheid CO2 uit de atmosfeer. Investeer dus in bos en bomen! In de stad, tegen gevels en op daken. Dit is mijn eerste oproep. Je moet als gemeente visie hebben dat bomen onderdeel zijn van klimaatadaptief handelen op alle terreinen: water, temperatuur, biodiversiteit en grondstoffen. Dan zie je dat 1+1 meer is dan 2. Movares voert hittestresstesten uit. Als je gemeenten vraagt naar wateroverlast en hitteproblematiek en het antwoord is bevestigend, weet je dat er meer moet worden ingezet op groen. Zet de juiste bomen op de juiste plek. Dan zul je als gemeente de voordelen gaan merken: minder wateroverlast en minder hitte-eilanden.

Waar het gaat om bomen, zie ik ook grote kansen bij de bouw of renovaties in stedelijk gebied. Neem bijvoorbeeld de stations. Dit zijn vaak iconische plekken, maar meestal is er maar weinig groen. Maak stationsomgevingen tot oases in een stad of dorp. Zet groen in als adaptieve maatregel en ook als mitigatiemaatregel; groen scoort op beide goed. En over bouw gesproken: hout is uitstekend bouwmateriaal dat veel duurzamer scoort in vergelijking met beton, staal en cement. Uiteraard moet hout dat we gebruiken wel 100% gecertificeerd zijn, dus geproduceerd worden op basis van volstrekt duurzaam bosbeheer.

Ecologische voetafdruk

Willen we de problemen serieus te lijf gaan, dan moeten we onze ecologische voetafdruk kleiner maken. Met onze huidige levensstijl hebben we welgeteld meer dan drie aardbollen nodig. Maar: er is geen planet B. Als we inzetten op minder energieverbruik in en rond de woning en in kantoren, minder ‘wegwerpcultuur’ en meer sturen op plantaardig eten, zijn dat belangrijke stappen in de goede richting. Ook de wereld van mobiliteit moet drastisch veranderen. Dat gaat om gedragsverandering en om een technische revolutie. Wat onze consumptie betreft: 100 gram vlees per dag kan echt niet meer. Dit vraagt een omslag in beleid van overheden, van supermarktketens (meer gezonde producten in de aanbieding), van bedrijven (gezonde kantines) en van onszelf (meer vegetarisch eten).

Energieverbruik

Ons energieverbruik wordt mede voor een belangrijk deel bepaald door hoe we ons verplaatsen. Maar liefst 95% van de mobiliteitsstromen bestaat nog altijd uit vervoer per auto. Voornamelijk auto’s op benzine, diesel en gas. Maar elektrisch rijden gaat heel snel toenemen, daar ben ik van overtuigd. Dit vraagt om adequate elektrische infrastructuur: voldoende laadvoorzieningen dus. Ook het aantal e-bikes neemt verder toe. Movares ziet de fiets als hét vervoermiddel binnen het duurzaamheidsdenken in een fysiek en economisch gezonde stad. Daar kan ik me zeker in vinden. Fiets ‘highways’ kunnen wel eens heel belangrijk worden in een stad.

Circulaire economie

Wat betreft de wegwerpcultuur, die veranderen we niet een twee drie. Zo lang batterijen van telefoons slechts een paar jaar meegaan, worden we verplicht nieuwe apparatuur te kopen. We kunnen wel zelf bewuster gaan leven en meer gaan hergebruiken. Als we afval gaan gebruiken als grondstof is dat een belangrijke stap. We recyclen best goed in Nederland, maar het kan toch beter. Hoe? Een mooi voorbeeld vind ik onze start-up PyrOil die uit plastic afval weer hoogwaardige olie maakt. Van die olie kun je vervolgens zgn. virgin plastics maken om nieuwe producten te fabriceren.

Fairtrade

En dan is er ook nog fairtrade. Meer eerlijke handel, zodat ook de boeren in ontwikkelingslanden een eerlijke prijs krijgen. Daarmee kunnen ze zich beter wapenen tegen klimaatverandering en ook over 10 jaar het hoofd nog boven water houden om mooie producten te telen. Zolang fairtrade niet mainstream is, kan de consument zelf bewuste keuzes maken voor (h)eerlijke producten.

Economie 3.0

Het totale plaatje is nog veel breder en veel veelomvattender. Alles hangt met elkaar samen en we hebben elkaar nodig om tot een economie 3.0 te komen. Een samenleving waarin we klimaatadaptief handelen, de biodiversiteit versterken en een oplossing vinden voor het afvalprobleem. Dit is een grote verantwoordelijkheid. Een uitdaging en een missie die grote kansen bieden. Ook voor ingenieursbureaus als Movares, die met hun expertise een bijdrage leveren aan de energietransitie, gemeenten helpen oplossingen te vinden voor hittestress en inzetten op duurzame mobiliteit.

Reinier van den Berg is bekend van RTL Weer dat hij vanaf 1989 presenteert. Reinier is specialist in klimaatverandering en duurzaamheid en als duurzaam ondernemer nauw betrokken bij de startup PyrOil. Zijn slogan is: de ander te groen af zijn. In zijn lezingen laat hij met prachtige beelden de urgentie van problemen als klimaatverandering en verlies van biodiversiteit zien, maar focust hij vooral op de grote kansen en uitdagingen om het op te lossen. Om de klok terug te draaien van vijf over twaalf naar vijf voor twaalf. Met zijn sprekersburo SpeakOut vertegenwoordigt hij een breed assortiment duurzame topsprekers. Voor iedere boeking plant SpeakOut 5 bomen middels de partner Trees for All.

Reinier van den Berg

specialist in klimaatverandering en duurzaamheid

Delen mag

Vond je dit een interessant artikel, deel het dan gerust